هر چیزی که باید حتماً درباره صفتها بدانید (B1, B2)
Das ist eine extreme, interessante Geschichte.
Das ist eine extrem interessante Geschichte.
تفاوت این دو جمله در چیست؟ در این قسمت در مورد صفات بیشتر صحبت خواهیم کرد.
تفاوت بین یک صفت (Adjektiv) و یک قید (Adverb) در چیست؟ چرا صفتها را برای مقایسه کردن چیزها یا افراد تغییر میدهیم (یعنی آنها را تشدید میکنیم)؟ چه هنگامی میتواند یک صفت، صفتِ وابسته (صفتِ وصفی: Attribution) باشد؟ و هنگام تبدیل صفتها به اسم، به چه نکاتی باید توجه کرد؟
بیایید با نکته اول شروع کنیم:
تفاوت بین صفت و قید در چیست؟
صفت ویژگی یک چیز یا یک فرد را بیان میکند و با کلمه پرسشی wie مورد سوال قرار میگیرد:
Wie ist der Zug?
Der Zug ist schnell.
Wie ist der Lehrer?
Der Lehrer ist freundlich.
در جواب، ما همیشه ویژگی یا خصوصیت چیزی یا فردی را دریافت میکنیم. اما اگر به جای فعل کمکی "sein" یک فعل معمولی به کار ببریم، چه میشود؟
Der Zug fährt schnell.
Wie fährt der Zug? Schnell!
در این حالت، سؤال در مورد ویژگی قطار نیست، بلکه در مورد ویژگی حرکت کردن آن است. صفت schnell در اینجا فعل (fahren) را توصیف میکند. به همین دلیل در این مورد آن را قید مینامند.
اما این موضوع میتواند کاملاً بیاهمیت باشد. چرا؟ چون صفت وقتی در زبان آلمانی به عنوان قید استفاده میشود، شکلش تغییر نمیکند. پس schnell بیتغییر باقی میماند:
Der Zug ist schnell.
Der Zug fährt schnell.
در بسیاری از زبانها، وقتی صفت به قید تبدیل میشود، شکلش تغییر کرده و پسوندی میگیرد که باید آن را حفظ کرد؛ اما در زبان آلمانی نیازی به یادگیری این موارد اضافی نیست. این یکی از نکات مثبت زبان آلمانی برای شما زبانآموزان است!!!
مبحث بعدی ما شکل تفضیلی صفتها میباشد.
شکل تفضیلی صفتها (مقایسه)
در این حالت، میتوان ویژگی یک شخص یا چیز را با دیگری مقایسه کرد؛ برای این منظور، در آلمانی از شکلهای تفضیلی صفت استفاده میکنیم. برای مثال:
Das Fahrrad fährt schnell.
دوچرخه سریع حرکت میکند.
Das Auto fährt schneller.
ماشین سریعتر حرکت میکند.
Der Zug fährt am schnellsten.
قطار سریعترین حرکت را دارد.
Peter ist fleißig.
پیتر سختکوش است.
Udo ist fleißiger.
اودو سختکوشتر است.
Stefan ist am fleißigsten.
اشتفان سختکوشترین است.
این گونه صفتها بهصورت باقاعده صرف میشوند، اما خیلی وقتها وقتی صفت به حالت تفضیلی میرود، Umlaut میگیرد. بهطور مثال:
- jung – jünger – am jüngsten
- warm – wärmer – am wärmsten
اما شکلهای صفتی بیقاعدهتری نیز وجود دارند که باید حفظ گردند:
صفت در نقش وصفی (Attribut)
سومین نکته امروز، صفتها در نقش وصفی (Attribut) هستند: Attributها چه هستند؟ آنها کلمات یا بخشهای جملهای هستند که به یک اسم مربوط میشوند. به مثال دقت کنید:
Der Zug ist schnell.
در اینجا schnell یک صفتِ نرمال و معمولی میباشد.
Das ist der schnelle Zug.
در اینجا schnelle یک صفتِ وصفی (Attribut) است؛ یعنی زمانی که صفت بین آرتیکل و اسم قرار میگیرد.
وقتی صفتها در نقش صفتِ وصفی در جمله به کار میروند، باید متناسب با حالت (مانند فاعلی، مفعولی و...)، تعداد و جنسیت اسمی که قبل از آنها آمده است، صرف شوند. در واقع در این حالت، صفتها پایانههای مشخصی میگیرند که به این فرآیند، صرف صفت (Adjektivdeklination) میگوییم.
مثلاً صفتهای وصفی میتوانند در شکل تفضیلی نیز قرار بگیرند. مثال:
Das ist der schnellere Zug.
این قطار سریعتر است.
Das ist der schnellste Zug.
این سریعترین قطار است.
گاهی اوقات، چندین صفت صرف شده به طور همزمان پیش از یک اسم قرار میگیرند:
Ich habe ein großes, schönes und auffälliges Bild an die Wand gehängt.
من یک تابلو بزرگ، زیبا و چشمگیر را به دیوار آویزان کردهام.
همانطور که در مثال بالا مشاهده کردیم، تمام صفتهای صرفی باید پایانهی مناسب را دریافت کنند. اگر صفتها در یک سطح و همتراز باشند، باید میان آنها از ویرگول (،) استفاده کرد.
Das ist eine extreme, interessante Geschichte.
این یک داستان فوقالعاده جالب است.
برای اطمینان از همتراز بودن صفتها، یک ترفند ساده وجود دارد: اگر بتوانید میان دو صفت از «und» استفاده کنید، صفتها همپایه محسوب شده و لازم است با ویرگول از هم جدا شوند:
Das ist eine extreme und interessante Geschichte.
یعنی این داستان هم extrem و هم interessant میباشد.
صفت در نقش قید برای صفتی دیگر (Adjektiv als Adverbial)
گاهی یک صفت برای توصیف یا تشدید صفت دیگری به کار میرود. در این حالت، صفت اول در واقع نقش قید را بازی میکند.
قاعده مهم: در این ساختار، صفت اول (تشدیدکننده) هرگز صرف نمیشود؛ زیرا این صفت مستقیماً به صفت بعدی وابسته است، نه به اسم.
Das ist eine extrem interessante Geschichte.
این یک داستان بسیار/فوقالعاده جالب است.
در اینجا extrem شدتِ جالب بودن را نشان میدهد و به کلمه interessante برمیگردد، نه به Geschichte. به همین دلیل پایانه نمیگیرد. اما interessante مستقیماً اسمِ بعد از خود یعنی "داستان" را توصیف میکند و چون نقش وصفی (Attribut) دارد، مطابق با اسم خود صرف شده و پایانهی e- گرفته است.
در این حالت، میان دو کلمه نباید از ویرگول (کاما) استفاده کرد؛ زیرا این دو کلمه در کنار هم یک واحد معنایی (قید + صفت) را میسازند و با هم اسم را توصیف میکنند.
صفتهای اسمی (Substantivierte Adjektive)
در زبان آلمانی، ما میتوانیم از صفتها به عنوان اسم استفاده کنیم. این مبحث بهویژه برای بیان مفاهیم انتزاعی یا اشاره به گروههایی از افراد بسیار کاربردی است. قوانین کلیدی:
- حرف اول بزرگ: چون کلمه نقش اسم را پیدا کرده است، باید همیشه با حرف اول بزرگ نوشته شود.
- حرف تعریف (Artikel): این اسامی همیشه با یک حرف تعریف (یا کلماتی که نقش حرف تعریف دارند مثل etwas, viel, alles) همراه هستند.
- صرف صفت: مهمترین نکته این است که این کلمات، با اینکه اسم هستند، اما همچنان مانند یک صفت صرف میشوند و پایانههای صفت را میگیرند.
مثال: صفت schön (زیبا)
اگر بخواهیم از این صفت برای بیان مفهوم انتزاعی «زیبایی» یا «آنچه زیباست» استفاده کنیم، از حرف تعریف خنثی (das) استفاده میکنیم: schön → das Schöne
Ich sehe das Schöne.
من زیبایی [آنچه زیباست] را در این نقاشی میبینم.
- das Gute (آنچه خوب است / خوبی)
- das Wahre (آنچه حقیقی است / حقیقت)
- das Interessante (آنچه جالب است / نکتهی جذاب)
- das Besondere (آنچه خاص است / ویژگی خاص)
گاهی صفتهای اسمی بهجای مفاهیم انتزاعی، به «اشخاص» اشاره دارند. در این حالت، باید جنسیت فرد (مذکر یا مؤنث بودن) را در نظر بگیریم و حرف تعریف مناسب (Artikel) را برای آن انتخاب کنیم. مثال:
یک نکتهی بسیار مهم:
شاید در نگاه اول تصور کنیم چون این واژهها حالا نقش «اسم» دارند، دیگر از قواعد صرفی صفت پیروی نمیکنند! اما واقعیت دقیقاً بر عکس است. این کلمات با وجود آنکه به صورت اسم به کار میروند، همچنان باید طبق قواعد صرفی صفت (Adjektivdeklination) پایانه بگیرند. یعنی حالت دستوری جمله، جنس، تعداد و نوع حرف تعریف، همچنان روی پایانه آنها اثر میگذارد.
ترفند کاربردی برای تشخیص پایانهی صحیح:
اگر هنگام نوشتن یا صحبت کردن، در مورد پایانهی صحیح این اسمها شک دارید، یک ترفند ساده وجود دارد: یک اسم معمولی را در ذهن خود همراه آن بیاورید. وقتی اسم را کنار آن بیاورید، پایانهی صفت برایتان کاملاً آشنا و واضح میشود.
مثال: اگر شک دارید بگویید der Schöne یا der Schöner، کافی است کلمهی Mann را کنارش بگذارید: der schöne Mann. صفت در اینجا e میگیرد. پس نتیجه میگیریم در حالت اسمی هم باید از der Schöne استفاده کنیم. این روش به شما کمک میکند تا بدون حفظ کردن پیچیدهی جدولهای صرف صفت، به راحتی پایانهی درست را پیدا کنید.
Ich sehe das Schöne in dieser Geste.
من زیبایی را در این رفتار میبینم.
مثلاً در مثال بالا اگر برای پایانه مردد بودیم میتوانیم یک اسم خنثی را همراه با صفت در نظر بگیریم، مثلاً: das schöne Haus. در این صورت متوجه خواهیم شد که ما فقط به یک e نیاز داریم.
مثال دیگر:
Sie hat sich nur mit dem Guten an dieser Situation beschäftigt.
او در این وضعیت، تنها به جنبههای خوبش پرداخت.
در اینجا ما داتیو داریم mit dem Guten. مثال میتوان آن را این طور در نظر گرفت: mit dem guten Kuchen.
Der Blonde da vorne kommt sicher aus Skandinavien.
آن مردِ موبور که آن جلو است، حتماً اهل اسکاندیناوی است.
(der blonde Mann)
Er spricht häufig mit der Blonden aus der Marketingabteilung.
او اغلب با آن خانم موبور که در بخش بازاریابی است، صحبت میکند.
(mit der blonden Frau)
بسیاری از صفتهای اسمیشده امروزه به عنوان اسم مستقل ثبت شدهاند. شما باید این واژهها را مانند سایر اسمها یاد بگیرید؛ با این حال، قواعد صرفشان به خوبی نشان میدهد که ریشه در صفتها دارند. به این مثالها توجه کنید:
- der Kranke / die Kranke (بیمار)
- der Verwandte / die Verwandte (خویشاوند)
- der Bekannte / die Bekannte (آشنا)
Die Ärztin spricht mit der Kranken.
پزشک (زن) با بیمار (زن) صحبت میکند.
در این حالت mit der Kranke اشتباه میباشد! چرا که → mit der kranken Frau (ein bekannter Mann).
تفکیک دو نوع واژه برای ملیتها
در آلمانی ما با دو نوع واژه برای ملیت روبرو هستیم:
۱. صفتهای اسمی شده
این گروه واقعاً صفت هستند که اسمِ شان حذف شده است. تنها مثال شاخص برای ملیت در این گروه، der Deutsche است.
نکته: چون صفت است، باید دقیقاً طبق «صرف صفت» (Adjektivdeklination) صرف شود. مثال: der Deutsche (مرد آلمانی)، die Deutsche (زن آلمانی). میبینید که در مؤنث هم همان ریشه صفت حفظ شده است.
۲. اسمهای خاص (گروه N-Deklination)
واژههایی مثل:
- Finne
- Franzose
- Chinese
- Tscheche
اسم واقعی هستند، نه صفت اسمی شده! اینها فقط چون آخرشان «e» دارد، در ظاهر شبیه صفت اسمی شده هستند، اما در واقع «اسمهای گروه N» هستند. اینها صفت اسمی شده نیستند.
نکته: این کلمات از قوانین «صرفی صفت» پیروی نمیکنند؛ آنها از قوانین خاص خودشان (N-Deklination) پیروی میکنند.
چطور تشخیص دهیم؟ یک راه ساده و طلایی وجود دارد: به فرم مؤنث نگاه کنید!
در مقایسه با صفتهای اسمی شده:
شکل مؤنث اینگونه کلمات نشان میدهد که die Tschechin یک صفت اسمی شده نیست، اما die Deutsche هست (die deutsche Frau → die Deutsche).
Das ist ein Deutscher.
آن فرد یک آلمانی است.
Das ist ein Tscheche.
آن فرد یک چکی است. (تغییری در کلمه Tscheche ایجاد نمیشود)
Ich spreche mit der Deutschen.
من با آن خانم آلمانی صحبت میکنم.
Ich spreche mit der Tschechin.
من با آن خانم چکی صحبت میکنم. (در جمله بالا تغییری در کلمه Tschechin اعمال نمیشود)
پس der Deutsche / die Deutsche صفتهای اسمی هستند.