صفت و اسمیسازی در آلمانی: یک الگوی منسجم (B2)
«صفتهای اسمی-شده» (Adjektive als Nomen)
این نکتهی کلیدی در مبحث «صرف صفت»، به درک بهتر «صفتهای اسمی-شده» نیز کمک میکند. از آنجا که این کلمات اصالتاً صفت هستند، حتی وقتی در نقش اسم ظاهر میشوند، همچنان تابع قواعد صرف صفت هستند؛ به همین دلیل، تسلط بر صرف صفت برای آنها بسیار حیاتی است.
به زبان ساده: وقتی یک صفت نقش اسم را میگیرد، معمولاً با آرتیکل همراه میشود. بهطور کلی، دو دستهی اصلی برای صفتهای اسمیشده (Substantivierte Adjektive) داریم که در ادامه بررسی میکنیم:
- Gruppe 1: Personen (افراد)
- Gruppe 2: abstrakte Begriffe (مفاهیم انتزاعی)
در ابتدا به گروه اول یعنی اشخاص (Personen) میپردازیم.
گروه اول: افراد (Personen)
این گروه با آرتیکل der یا die را به خود میگیرند.
der Bekannte
آشنا (مذکر)
die Bekannte
آشنا (مؤنث)
die Bekannten (Plural)
آشنايان (جمع)
در اینجا صفت bekannt را میبینید که به دلیل تبدیل شدن به اسم، با حرف بزرگ مینویسیم. نکته مهم این است که این کلمه همچنان از قواعد صرف صفت پیروی میکند؛ یعنی همان پایانههایی را میگیرد که در نقش صفت توصیفی (Attribut) میگرفت. مثلاً با آرتیکل نامعین (mit unbestimmtem Artikel): ein Bekannter, eine Bekannte, Bekannte. یا با ضمیر ملکی: dein Bekannter, unsere Bekannte, eure Bekannten.
صفتهای اسمی شده مانند تمام اسامی میتوانند در تمامی حالتها (فاعلی، مفعولی و...) قرار گیرند. به طور مثال:
در حالت مفعولی (Akkusativ): وقتی اسم موردنظر مذکر مفرد باشد، صفت همراه آن همیشه پسوند en- میگیرد.
Ich treffe den Abgeordneten täglich. (der Abgeordnete)
من هرروز با نماینده ملاقات میکنم.
Wir haben einen Fremden angesprochen. (der Fremde)
ما با یک غریبه صحبت کردیم.
در حالت داتیو (Dativ):
Ich habe lange mit meinem Vorgesetzten gesprochen. (mask. Sg.)
من وقت زیادی با رئیس خود صحبت کردم.
Sie geht mit ihrer Verwandten gerne einkaufen. (fem. Sg.)
او با فامیلش با میل به خرید میرود.
Die Firma hat den Angestellten einen Bonus ausgezahlt. (Dat. Pl.)
شرکت به کارمندان پاداش پرداخت کرد.
یک یادآوری: در Dat همراه اسامی جمع همیشه پایانه N را داریم.
در حالت ملکی (Genitiv):
Das Büro des Vorsitzenden (kein s!) war luxuriös ausgestattet. (mask. Sg.)
دفتر رئیس (یا: رئیس هیئت مدیره) به صورت لوکس تجهیز شده بود.
شاید برایتان عجیب باشد که چرا کلمه Vorsitzende (که یک اسم مذکر مفرد است) در حالت ملکی (Genitiv) پسوند -s نگرفته است! دلیل آن ساده است: این کلمه در اصل یک «صفت اسمی-شده» (substantiviertes Adjektiv) است. بنابراین، حتی وقتی در نقش اسم ظاهر میشود، همچنان از قوانین صرف صفت پیروی میکند، نه از قوانین اسمهای معمولی.
و اگر بخواهیم آن را در حالت صفت قبل از اسم به کار ببریم، میشود: des vorsitzenden Mannes (مردِ رئیس).
نکته مهم: پسوند s فقط به انتهای اسامی واقعی میچسبد، و نه به صفتهای اسمیشده!!!
اسامی که از روی صفت ساخته میشوند، پایانه صفتی خود را در حالت Attribut حفظ میکنند:
Der Gesundheitszustand der Kranken hat sich gebessert. (fem. Sg. UND Pl.)
وضعیت سلامتی بیماران بهتر شده است.
در این مثال ما بدون متن، نمیتوانیم متوجه شویم که منظور یک مریض زن است یا چندین مریض (اسم جمع)! چرا که آرتیکل der در حالت Genitiv هم برای اسامی مفرد مؤنث و هم اسامی جمع به کار میرود.
گروه دوم: مفاهیم انتزاعی (abstrakte Begriffe)
این گروه، همیشه آرتیکل das را به خود میگیرند.
Das Gute an der Sache war, dass er zu rauchen aufgehört hat.
خوبی ماجرا این بود که او دست از سیگار کشیدن برداشت.
Es war für sie ein Leichtes, an die Informationen zu kommen.
برای او آسان بود که به اطلاعات دست پیدا کند.
در جمله اول آرتیکل das داریم، در نتیجه فقط یک e به صفت اسمی اضافه میکنیم. و در جمله دوم یک آرتیکل نامعین داریم، به این دلیل پایانه es به صفت اسمیشده اضافه میشود.
همین قانون در مورد صفتهای عالی انتزاعی نیز صدق میکند. مثال:
Das Beste war, dass wir eine Woche frei hatten.
بهترین چیز این بود که ما یک هفته تعطیل بودیم.
Die Farbe ist das Interessanteste in diesem Gemälde.
رنگ، جالبترین چیز در این نقاشی است.
اگر از صفتهای عالی استفاده کنیم، حتماً به آرتیکلهای معین نیاز داریم! و البته صفتهای تفضیلی نیز به همین صورت بکار میروند:
Damit hat er das Bessere gewählt.
با این کار / به این ترتیب او بهتر چیز را انتخاب نمود.
البته صفتهای تفضیلی وقتی به عنوان اسم (همراه با آرتیکل) به کار میروند، بسیار کمکاربرد هستند.
در حالت داتیو (Dativ):
Sie waren von dem Natürlichen in ihrem Wesen fasziniert.
آنها مجذوب سادگی و طبیعی بودن شخصیت او بودند.
Er hat sich immer nur mit Schönem beschäftigt.
او همیشه فقط به چیزهای زیبا میپرداخت.
در حالت ملکی (Genitiv):
Wir verstanden die Bedeutung des Großen und Ganzen.
ما مفهوم کل موضوع را فهمیدیم. (ما مفهوم کلی همه چیز را فهمیدیم.)
Der Wert des Schönen kann nicht gemessen werden.
ارزش زیبایی قابل اندازهگیری نیست.
مورد خاص: کلمات شمارشی نامعین (viel, wenig, etwas...)
در آخر موردهای مهم و ویژه در مورد مبحث موضوعات انتزاعی: viel، wenig، etwas، nichts و...
در اینگونه مواقع که ما کلمه شمارشی نامشخص مانند etwas, viel, wenig, nichts داریم، باید پایانه S را به کلمه (صفت اسمیشده) بچسبانیم. از این ساختار در آلمانی بسیار استفاده میشود. مثال:
Ich habe viel Interessantes über ihn gehört.
من چیزهای جالب زیادی درباره او شنیدهام.
In ihrer Rede konnte man wenig Hoffnungsvolles finden.
در سخنرانی او چیز امیدبخشش زیادی نمیشد پیدا کرد.
Gibt es etwas Neues bei euch?
خبر جدیدی دارید؟ / چیز جدیدی پیش شما هست؟
Sie haben nichts Großes geplant.
آنها برنامه بزرگی ندارند.
در این رابطه صفتهای اسمی در حالت تفضیلی (Komparativ) اغلب مورد استفاده قرار میگیرند:
Sie hat etwas Besseres entdeckt.
او چیز بهتری کشف کرده است.
Wir haben nichts Größeres.
ما چیز بزرگتری ندارند.
این ساختار در جملات Dat نیز به کار میروند، در نتیجه در اینجور مواقع به جای پایانه s، ما m داریم، یعنی حالت داتیو آرتیکل das:
Ich habe mit nichts Überraschendem gerechnet.
من انتظار چیز شگفتانگیزی نداشتم.
Er hat Angst vor zu viel Neuem.
او از چیزهای خیلی جدید میترسد.
این موضوع البته در حالت ملکی (Genitiv) کاربرد ندارد.
و در آخر یک سوال از شما:
چرا نمیگویم alles Gutes / alles Liebes بلکه میگویم alles Gute! / alles Liebe!؟
پاسخ: طبق قاعدهای که یاد گرفتیم، وقتی کلمه alles خودش دارای سیگنال -es است. و همینطور وقتی صفت وارد «صرف ضعیف» میشود، در کلمه قبلی موجود است (سیگنال). در نتیجه فقط یک -e میگیرد.
حال شما میدانید که چرا ما ein Deutscher میگوییم و نه ein Deutschen! و همین طور اینکه چرا میگوییم eine Deutsche و نه eine Deutschin! و مثلاً چرا میگوییم eine Afghanin؟
دلیلش این است که Deutsche یک صفت اسمی-شده است، در حالی که Afghanin در n-Deklination (صرف اسمی خاص) قرار میگیرد.
صفتهای اسمی-شده در زبان آلمانی بسیار پرکاربردند؛ تا حدی که گاهی اصلاً متوجه نمیشویم با یک صفت اسمی-شده (substantiviertes Adjektiv) روبهرو هستیم. مثلاً با اسامی:
der Kranke (بیمار)
der Abgeordnete (نماینده مجلس)
تازه هنگامی که پایانههای صفتی را در انتهای آنها میبینیم یا اضافه میکنیم، متوجه میشویم که اینها اسامی عادی نیستند:
ein Kranker
ein Abgeordneter